Avrupa Birliği'nde elektronik cihazların daha uzun süre kullanılmasını amaçlayan "tamir hakkı" (Right to Repair) düzenlemesi 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe girdi. Yeni kurallar kapsamında akıllı telefon, dizüstü bilgisayar, çamaşır makinesi, buzdolabı ve benzeri birçok elektronik ürünün üreticileri, cihazları alışılmış kullanım ömrü boyunca makul bir ücret karşılığında tamir etmek ve gerekli yedek parçaları bulundurmakla yükümlü olacak.
Avrupa Birliği düzenlemeyle, elektronik atık miktarını azaltmayı ve tüketicilerin arızalanan ürünlerini yenisiyle değiştirmek yerine tamir ettirmesini teşvik etmeyi amaçlıyor.
Tüketiciler için neler değişiyor?
Yeni düzenlemeyle birlikte üreticiler ve satıcılar için birçok yeni yükümlülük getirildi.
Buna göre:
- Üreticiler, ürünlerin nasıl tamir edilebileceğine ilişkin bilgi vermek ve cihazların tamir edilebilirlik seviyesini gösteren bir onarım puanı (repair score) sunmak zorunda olacak.
- Garanti süresi içinde, tamir maliyeti ürünün değiştirilmesiyle aynı seviyede veya daha düşükse, satıcılar ürünü değiştirmek yerine öncelikle tamir etmeyi tercih edecek.
- Tamir edilen ürünlerin garanti süresi bir yıl uzayacak.
- Garanti süresi sona erdikten sonra da tüketiciler üreticiden onarım talebinde bulunabilecek.
- Onarım süresince tüketicilere geçici olarak kullanabilecekleri bir yedek cihaz sağlanacak.
- Yedek parçalar daha uzun süre temin edilecek. Böylece eski elektronik cihazların da tamir edilmesi mümkün olacak.
- Üreticiler, onarım sürecini gereksiz yere zorlaştıran veya maliyetini artıran uygulamalardan kaçınmak zorunda kalacak.
Amaç elektronik atıkları azaltmak
Uzmanlara göre son yıllarda elektronik cihazların tamiri giderek zorlaştı. Eskiden vidalı sistemlerle üretilen birçok cihaz artık yapıştırılarak monte ediliyor. Bu nedenle yalnızca bataryası bozulan bir telefon bile çoğu zaman tamamen değiştirilmek zorunda kalıyor.
Oysa akıllı telefonlar, dizüstü bilgisayarlar ve beyaz eşyalarda bakır, lityum gibi değerli ve sınırlı doğal kaynaklar bulunuyor. Avrupa Birliği, yeni düzenlemeyle bu ürünlerin kullanım ömrünü uzatarak hem atık miktarını azaltmayı hem de kaynak tüketimini düşürmeyi hedefliyor.
Tamir kültürünün yeniden yaygınlaşması hedefleniyor
Uzmanlar, yeni düzenlemenin önemli bir adım olduğunu ancak tek başına yeterli olmayabileceğini düşünüyor. Sürdürülebilir tüketim alanında çalışan akademisyen Ruth Mugge'ye göre birçok kişi bozulan bir ürünü tamir ettirmek yerine yenisini satın almaya alışmış durumda. Tamir maliyetinin önceden bilinmemesi ve işlemin zaman alması da tüketicileri yeni ürün almaya yöneltiyor.
Yeni kurallarla birlikte üreticilerin yedek parçaları daha uzun süre satışta tutması ve onarım hizmetlerini daha erişilebilir hale getirmesi bekleniyor.
Üye ülkelerde uygulamalar farklılık gösterecek
AB düzenlemesi yürürlüğe girse de her üye ülkenin kuralları kendi ulusal mevzuatına aktarması gerekiyor. Bu nedenle uygulamanın ayrıntıları ülkeden ülkeye farklılık gösterebiliyor.
Hollanda'da ise tüketicilerin güvenilir tamir servisi bulmasını kolaylaştırmak amacıyla ulusal bir tamirci kayıt sistemi oluşturuldu. Ülkede ayrıca gönüllülerin arızalı eşyaları birlikte tamir ettiği çok sayıda Repair Café de faaliyet gösteriyor.
Uzmanlar, yeni düzenlemenin elektronik ürünlerin kullanım ömrünü uzatmasının yanı sıra, tamir kültürünü yeniden yaygınlaştırarak Avrupa genelinde elektronik atık miktarının azaltılmasına katkı sağlamasını bekliyor.
©Sonhaber.eu
