Hollanda’da serbest çalışanların (zzp) gerçekten bağımsız çalışıp çalışmadığını belirlemek için yeni kurallar hazırlanıyor. Hükümetin üzerinde çalıştığı Serbest Çalışanlar Yasası’na (Zelfstandigenwet) göre, bir kişinin serbest çalışan sayılabilmesi için içinde bulunulan yıl ile bir önceki takvim yılını kapsayan iki yıllık dönemde en az üç müşterisinin bulunması gerekecek.
Müşteri sayısının yanı sıra kişinin girişimcilikten kaynaklanan mali riskleri üstlenip üstlenmediğine ve bu risklere karşı aldığı önlemlere de bakılacak. İş göremezlik ve sorumluluk sigortaları bu kapsamda değerlendirilecek. Ayrıca serbest çalışanın işini nasıl yapacağı, nerede ve hangi saatlerde çalışacağı konusunda yeterli özgürlüğe sahip olması gerekecek.
Tasarı henüz kesinleşmedi ancak hükümet yasanın 1 Ocak 2028’de yürürlüğe girmesini hedefleniyor.
Serbest çalışanlar iki aşamada değerlendirilecek
Yeni düzenlemede bir kişinin gerçekten serbest çalışan olup olmadığını belirlemek için iki ayrı değerlendirme yapılması planlanıyor. İlk aşamada kişinin girişimci sayılmak için gerekli şartları taşıyıp taşımadığı, ikinci aşamada ise çalışma biçiminin serbest çalışan statüsüne uygun olup olmadığı değerlendirilecek.
İlk değerlendirmede getirilecek en somut şartlardan biri müşteri sayısı olacak. Serbest çalışanın, içinde bulunulan yıl ile bir önceki takvim yılını kapsayan iki yıllık dönemde en az üç farklı müşteriye iş yapmış olması gerekecek.
Ancak yalnızca müşteri sayısı yeterli olmayacak. Kişinin girişimcilikten kaynaklanan mali riskleri de üstlenmesi istenecek. İş göremezlik ve sorumluluk sigortası gibi girişimcilik risklerine karşı alınan önlemler de değerlendirmede dikkate alınacak.
Bu şartların karşılanmasının ardından ikinci aşamada serbest çalışan ile kendisine iş veren şirket veya kişi arasındaki çalışma ilişkisine bakılacak.
Çalışma saatini ve yerini kendisi belirlemeli
İkinci değerlendirmede serbest çalışanın işini ne ölçüde bağımsız yürüttüğü incelenecek.
Kişinin işini nasıl organize edeceği, nerede ve hangi saatlerde çalışacağı konusunda yeterli özgürlüğe sahip olması gerekecek. Ayrıca yaptığı işi kendi hesabına yürütmesi ve bu işten doğan riskleri kendisinin üstlenmesi istenecek.
Hükümet bu yöntemle, kağıt üzerinde serbest çalışan olarak görünmesine rağmen gerçekte bir işverene bağlı olarak çalışan kişileri ayırt etmeyi amaçlıyor. Hollanda’da bu durum “görünüşte serbest çalışma” (schijnzelfstandigheid) olarak tanımlanıyor.
Yeni sistemle şirketlerin de bir serbest çalışanla çalışmaya başlamadan önce çalışma ilişkisinin belirlenen şartlara uygun olup olmadığını daha kolay tespit edebilmesi hedefleniyor.
Mevcut teklif daha ayrıntılı şartlar içeriyor
Çalışma ve Katılım Bakanı Thierry Aartsen, yeni yasayla serbest çalışanlar ve onlarla çalışan şirketler açısından uzun süredir devam eden belirsizliği azaltmak istediklerini belirtti.
Aartsen, 2025’te VVD milletvekiliyken D66, CDA ve SGP ile Serbest Çalışanlar Yasası için hazırlanan ilk teklifi hazırlamıştı. Söz konusu teklif, serbest çalışanların ve onlara iş veren şirketlerin karşı karşıya kaldığı belirsizliği azaltmayı amaçlıyordu.
Bu tartışmada 2023 yılında Yüksek Mahkemenin (Hoge Raad) verdiği Deliveroo kararı da önemli rol oynadı. Mahkeme, yemek dağıtım şirketi Deliveroo için çalışan kuryelerin serbest çalışan değil, iş sözleşmesine bağlı çalışanlar olduğuna hükmetmişti.
İlk yasa teklifinde daha az sayıda ve daha genel kriter bulunuyordu. Bir kişinin girişimci gibi hareket edip etmediği, birden fazla iş alıp almadığı ve kendi işine yatırım yapıp yapmadığı gibi noktalara bakılması planlanıyordu.
İş ilişkisinin değerlendirilmesinde ise kişinin işini nasıl yapacağı ve çalışma saatleri konusunda ne kadar özgür olduğu ile hiyerarşik denetimin bulunup bulunmadığı gibi kriterlerin dikkate alınması öngörülüyordu.
Hükümetin şimdi hazırladığı düzenlemede ise bu yaklaşım değiştirilerek daha ayrıntılı ve somut şartlar getiriliyor.
Yeni kurallar henüz kesinleşmedi
Yeni düzenleme henüz kesinleşmiş bir yasa değil. Hükümet, tasarının uygulamada nasıl işleyeceğini değerlendirmek için çeşitli uygulama testleri yapacak ve ardından kamuoyunun görüşüne sunulacak.
Bu sürecin ardından tasarının Danıştay’a (Raad van State) gönderilmesi ve daha sonra ise hem Temsilciler Meclisinde hem de Senato’da görüşülmesi gerekecek.
Parlamentodaki görüşmelerin 2027’de yapılması planlanıyor. Sürecin öngörüldüğü şekilde tamamlanması halinde yeni kurallar 1 Ocak 2028’den itibaren yürürlüğe girecek.
©Sonhaber.eu
Fotoğraf: Yapay zeka
