WhatsApp ve Instagram hangi bilgileri topluyor?
Kaynakta aktarılan bilgilere göre Facebook, Instagram ve WhatsApp kapsamlı kullanıcı verileri toplayabilen uygulamalar arasında bulunuyor. Toplanan veriler yalnızca kullanıcıların paylaşımlarıyla sınırlı kalmıyor.

Kullanıcının ne zaman çevrim içi olduğu, hangi içeriklerle ilgilendiği ve cihazın konumu gibi bilgiler de uygulama kullanımına ve verilen izinlere bağlı olarak kaydedilebiliyor. Bu verilerin bir bölümü kişiselleştirilmiş reklamların gösterilmesinde kullanılabiliyor.

Harita, flört ve fitness uygulamaları hareketlerinizi biliyor
Flört uygulamaları kullanıcılar hakkında oldukça kişisel bilgiler barındırabiliyor. Tinder ve Hinge gibi platformlarda meslek, ilgi alanları, tercihler ve evcil hayvanlar gibi birçok ayrıntı paylaşılabiliyor.

Google Maps ve Apple Maps gibi navigasyon uygulamalarında ise konum erişimi temel işlevlerden biri. Uygulamalar, kullanılan ayarlara bağlı olarak gidilen güzergâhları ve konum geçmişini kaydedebiliyor.

Fitness uygulamaları da koşu rotaları, uyku düzeni ve beslenme alışkanlıkları gibi bilgileri takip edebiliyor. Bu veriler, kişinin hangi saatlerde nerede bulunduğuna ilişkin ayrıntılı bir hareket profili oluşturabiliyor.

Hava durumu uygulamaları da bulunduğunuz yere göre tahmin sunabilmek için konum izni isteyebiliyor.

Ücretsiz oyunlar ve basit uygulamalara dikkat
Ücretsiz oyunlar da veri toplama konusunda dikkat edilmesi gereken uygulamalar arasında bulunuyor. Bazı oyunlar konum ve çeşitli kullanıcı verilerine erişim isteyebiliyor.

Burada dikkat edilmesi gereken nokta, uygulamanın yaptığı işle ilgisi olmayan izinler istemesi. Örneğin bir oyunun kişiler listesine, mikrofona veya sürekli konum bilgisine erişmek istemesi kullanıcı açısından uyarı işareti olabilir.

Benzer durum el feneri gibi basit işlevlere sahip bazı yardımcı uygulamalar için de geçerli. Bu tür bir uygulamanın çalışması için gerekli olmadığı halde rehber, mikrofon veya konum bilgisine erişim istemesi halinde verilen izinlerin kontrol edilmesi gerekiyor.

Telefonunuzda kontrol etmeniz gereken 7 uygulama türü

• Sosyal medya ve mesajlaşma: Facebook, Instagram ve WhatsApp
• Flört uygulamaları: Tinder, Hinge ve benzeri platformlar
• Navigasyon uygulamaları: Google Maps ve Apple Maps
• Fitness uygulamaları: Koşu, uyku ve beslenme takibi yapan uygulamalar
• Hava durumu uygulamaları: Konuma göre tahmin sunan uygulamalar
• Ücretsiz oyunlar: Reklam gelirine dayalı mobil oyunlar
• Yardımcı uygulamalar: El feneri gibi basit işlevlere sahip uygulamalar

Uygulamaları silmeden önce izinleri kontrol edin
Bir uygulamanın veri toplaması, mutlaka zararlı olduğu anlamına gelmiyor. Navigasyon uygulamasının konuma, mesajlaşma uygulamasının rehbere veya fitness uygulamasının hareket verilerine erişmesi bazı özelliklerin çalışması için gerekli olabilir.

Asıl dikkat edilmesi gereken nokta, uygulamanın yaptığı işle ilgisi olmayan verilere erişim istemesi.

Siber güvenlik uzmanı Caleb Barlow, kullanıcıların uygulamaları yalnızca resmi mağazalardan indirmesini ve gereksiz izinleri kapatmasını öneriyor. Kullanılmayan uygulamaların telefondan kaldırılması da alınabilecek önlemler arasında yer alıyor.

Özellikle konum, mikrofon, kamera, rehber ve fotoğraf erişimlerinin telefon ayarlarından belirli aralıklarla gözden geçirilmesi, hangi uygulamanın hangi verilere ulaşabildiğinin kontrol edilmesini kolaylaştırıyor.
©Sonhaber.eu

​​​​​​​Fotoğraf: Yapay zeka

Çalışma, Temmuz 2026'da Journal of Experimental Medicine dergisinde yayımlandı.

Sorunun kaynağı genetik mutasyon çıktı
Sedef hastalığı, bağışıklık sisteminin aşırı çalışması sonucu ortaya çıkan kronik bir cilt hastalığı olarak biliniyor. Deride kalın, kızarık ve beyaz pullarla kaplı plaklar oluşmasına neden olan hastalık; kaşıntı, yanma ve ağrı gibi şikâyetlere yol açabiliyor.

Araştırmayı yürüten ekip, tedaviye dirençli hastalarda ADAR1 adlı gende nadir görülen bir mutasyon bulunduğunu tespit etti. Bu gen normalde bağışıklık sisteminin gereksiz yere saldırıya geçmesini önleyen bir görev üstleniyor.

Ancak mutasyon nedeniyle bu koruma ortadan kalkınca bağışıklık sistemi aşırı tepki veriyor ve sürekli iltihap oluşturarak sedef hastalığının ağır seyretmesine neden oluyor. Araştırmacılara göre bugüne kadar kullanılan birçok ilaç, bu iltihap mekanizmasını hedef almadığı için bazı hastalarda etkisiz kalıyordu.

Yeni tedaviyle hastalık tamamen geriledi
Araştırmanın ardından söz konusu genetik mutasyona sahip 12 hasta üzerinde yeni bir tedavi denendi.

Hastalara, bağışıklık sistemindeki bu aşırı iltihaplanmayı doğrudan baskılayan iki farklı hedefe yönelik ilaç uygulandı. Bu ilaçlar aslında hâlihazırda sedef hastalığı ve sedefe bağlı eklem romatizması gibi hastalıkların bazı türlerinde kullanılıyor olsa da, ilk kez bu genetik mutasyona sahip hastalarda denendi.

Araştırmacılar, daha önce hiçbir tedaviden fayda görmeyen hastaların tamamında hastalığın tamamen gerilediğini bildirdi.

Deri hücrelerinin de hastalıkta rol oynadığı görüldü
Araştırmada elde edilen bir diğer önemli bulgu ise iltihabın yalnızca bağışıklık sisteminden kaynaklanmadığının anlaşılması oldu.

Yapılan incelemeler, deriye rengini veren pigment hücrelerinin de bu süreçte rol oynadığını gösterdi. Bu durum, sedef hastalarının bir bölümünde görülen cilt rengindeki değişikliklerin nedenini de açıklayabilir.

Genetik test dönemi başlayabilir
Araştırmacılar, bu keşfin tedaviye dirençli sedef hastaları için yeni bir yaklaşımın önünü açabileceğini belirtiyor.

Kısa vadede geliştirilecek bir genetik test sayesinde, hangi hastaların bu mutasyona sahip olduğu erken dönemde tespit edilebilecek ve doğrudan kendileri için en uygun tedavi uygulanabilecek.

Bilim insanları ayrıca aynı mekanizmanın egzama (atopik dermatit), vitiligo, sedef romatizması, romatoid artrit ve tip 1 diyabet gibi diğer iltihabi hastalıklarda da rol oynayıp oynamadığını araştırmayı planlıyor. Bu nedenle keşfin yalnızca sedef hastaları için değil, başka kronik hastalıklar için de yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesine katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.
©Sonhaber.eu

Özellikle kıyafetler, koltuklar, otomobil koltukları ve ev tekstili ürünlerinde kullanılabilecek bu yöntemler, ek bir temizlik ürünü satın almadan pratik bir çözüm sunuyor.

Nemli lastik eldiven tüyleri kolayca topluyor
Önerilen yöntemlerden biri hafifçe nemlendirilmiş bir lastik eldiven kullanmak.

Eldiven takıldıktan sonra kıyafet, koltuk veya otomobil koltuğu gibi yüzeylerin üzerinden elle geçildiğinde, lastik yüzey sayesinde tüyler ve kumaş lifleri eldivene yapışıyor.

Bu yöntem özellikle tüy döken kedi ve köpek bulunan evlerde etkili bir alternatif olarak gösteriliyor.

Bulaşık süngeri de alternatif olabiliyor
Bir diğer yöntem ise temiz bir bulaşık süngeri kullanmak.

Sünger hafifçe nemlendirildikten sonra yeşil veya mavi olan tel yüzeyi kumaş üzerinde dikkatlice gezdirildiğinde, tüy ve kumaş lifleri süngere tutunabiliyor.

Ancak burada önemli bir uyarı da yapılıyor. Daha önce kullanılmış süngerler üzerinde yağ ve kir kalıntıları bulunabileceği için, kumaşlarda leke oluşmaması adına kullanılmamış bir süngerin tercih edilmesi gerekiyor.

Koli bandı tüy toplama rulosunun yerini alıyor
Evde tüy toplama rulosu bulunmadığında koli bandı da pratik bir çözüm olarak öne çıkıyor.

Bant, yapışkan yüzeyi dışa bakacak şekilde kendi rulosunun üzerine, ele ya da boş bir tüy toplama rulosuna sarıldıktan sonra kumaş üzerinde gezdiriliyor.

Geniş ve güçlü yapışkanlı koli bantları daha iyi sonuç veriyor. Yapışkan yüzey dolduğunda ise bant kesilerek yeni katman kullanılabiliyor.

Sadece kıyafetlerde değil, ev tekstilinde de kullanılabiliyor
Bu yöntemler yalnızca giysiler için önerilmiyor. Koltuklar, dekoratif yastıklar, battaniyeler, halılar ve diğer ev tekstili ürünlerinde biriken tüy ve kumaş liflerinin temizlenmesinde de aynı yöntemlerden yararlanılabiliyor.

Bu pratik yöntemler, pahalı temizlik ürünlerine ihtiyaç duymadan günlük kullanımda hızlı ve kolay bir alternatif sunuyor.
©Sonhaber.eu

Fotoğraf: Yapay zeka

Sizler için el bagajı kurallarını derledik. İşte uyulması gereken kurallar:

El bagajında hangi eşyalar taşınabilir?
El bagajında, yolculuk sırasında ihtiyaç duyulabilecek eşyaların bulundurulması tavsiye ediliyor. Kimlik ve pasaport, cüzdan, ilaçlar, değerli eşyalar ile cep telefonu, tablet ve dizüstü bilgisayar gibi elektronik cihazlar bunların başında geliyor.

Powerbank, yedek lityum piller ve elektronik sigaralar güvenlik nedeniyle uçağın bagajına verilecek valize konulamıyor. Bu ürünlerin yolcunun yanında, el bagajında taşınması gerekiyor.

Uluslararası Sivil Havacılık Örgütü'nün (ICAO) yürürlüğe koyduğu yeni kurallar uyarınca ise uçuş sırasında powerbank kullanılarak cep telefonu, tablet veya dizüstü bilgisayar gibi elektronik cihazların şarj edilmesi ile powerbank'in şarj edilmesi yasak. Cep telefonu, dizüstü bilgisayar ve tablet gibi dahili lityum bataryaya sahip elektronik cihazlar ise belirli şartlarla valizde taşınabilse de güvenlik açısından mümkün olduğunca el bagajında bulundurulmaları tavsiye ediliyor.

Standart bir çakmak ise çoğu hava yolu şirketinde kişi başına bir adet olmak kaydıyla el bagajında taşınabiliyor. Buna karşılık çakmakların uçağın bagajına verilecek valize konulmasına izin verilmiyor.

El bagajının ağırlığı, ölçüleri ve kaç parçadan oluşabileceği ise hava yolu şirketine göre değişiklik gösteriyor. Bunun için uçuş öncesi havayolu şirketinden bilgi alınması tavsiye ediliyor.

Sıvı kuralları her havalimanında aynı değil
Avrupa Birliği ülkelerindeki havalimanlarında genel kural olarak sıvılar, en fazla 100 mililitrelik kaplarda ve toplam hacmi 1 litreyi geçmeyen şeffaf poşet içinde taşınabiliyor. Bununla birlikte, yeni nesil CT tarama sistemlerinin kullanıldığı bazı havalimanlarında daha esnek uygulamalar bulunuyor.

Örneğin Berlin Brandenburg Havalimanı'nın bazı güvenlik noktalarında yolcular kişi başına 2 litreye kadar, Münih Havalimanı'nda ise tek kapta 2 litreye kadar sıvıyı el bagajında taşıyabiliyor.

Frankfurt Havalimanı'ndaki birçok güvenlik noktasında da benzer uygulama geçerli. Ancak geleneksel güvenlik kontrol noktalarında 100 mililitre kuralı uygulanmaya devam ediyor.

İlaç ve bebek mamasına istisna uygulanabiliyor
Yolculuk sırasında kullanılması gereken ilaçlar, bebek mamaları ve özel beslenme amacıyla taşınan ürünler için sıvı sınırlamalarında istisna uygulanabiliyor. Ancak güvenlik görevlileri gerekli gördüklerinde reçete veya doktor raporu gibi belgeleri talep edebiliyor.

Duty Free mağazalarından satın alınan sıvılar ise fişleriyle birlikte mühürlü güvenlik poşeti açılmadığı sürece el bagajında taşınabiliyor.

Valize neler konulabilir?
Yolculuk boyunca ihtiyaç duyulmayacak kıyafetler, ayakkabılar ve kozmetik ürünleri kayıtlı bagaja yerleştirilebiliyor.

Dahili bataryaya sahip elektronik cihazlar da valizde taşınabiliyor. Ancak bu cihazların tamamen kapatılmış olması, yanlışlıkla çalışmayacak şekilde korunması ve darbelere karşı güvenli biçimde paketlenmesi gerekiyor.

Uçağa alınması yasak eşyalar
Bazı ürünlerin ise ne el bagajında ne de valizlerde taşınmasına izin verilmiyor. Bunlar arasında:

• Havai fişekler ve patlayıcı maddeler
• Yanıcı, zehirli ve aşındırıcı kimyasallar
• Asit içeren maddeler

Ateşli silahlar ve silah niteliğindeki eşyalar
El bagajında ayrıca 6 santimetreden uzun bıçaklar, 6 santimetreden uzun makaslar, jiletler, matkap, testere gibi aletler ile biber gazı ve elektroşok cihazları da taşınamıyor.

Yetkililer, kuralların hava yolu şirketine ve gidilecek ülkeye göre farklılık gösterebildiğini hatırlatarak, yolculuk öncesinde ilgili hava yolu şirketinin güncel bagaj kurallarının mutlaka kontrol edilmesini tavsiye ediyor.
©Sonhaber.eu

Fotoğraf: Fajri Nugroho - Pexels.com

Güneş çarpması nasıl anlaşılır?
Uzmanlara göre güneş çarpması, baş ve ense bölgesinin uzun süre doğrudan güneş ışığına maruz kalması sonucu oluşuyor. Güneşin etkisiyle beyin zarları tahriş olabiliyor ve belirtiler bazen güneş altında bulunulduğu sırada değil, saatler sonra da ortaya çıkabiliyor.

Güneş çarpmasının en sık görülen belirtileri şunlar:

• Baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Ense ağrısı
• Ense sertliği
• Işığa karşı hassasiyet
• Başın sıcak ve kızarmış olması
• Özellikle küçük çocuklarda yüksek ateş

Saçı seyrek olan kişiler, yaşlılar, bebekler ve küçük çocuklar güneş çarpması açısından daha yüksek risk taşıyor.

Güneş çarpmasından şüphelenildiğinde kişi hemen gölge veya serin bir ortama alınmalı, baş ve boyun bölgesi nemli bezlerle serinletilmeli ve bol sıvı tüketmesi sağlanmalı. Bilinç bulanıklığı gelişmesi halinde ise vakit kaybetmeden acil sağlık ekiplerine haber verilmesi gerekiyor.

Sıcak çarpması hayati tehlike oluşturabiliyor
Sıcak çarpması ise yalnızca güneş altında kalınmasıyla ortaya çıkmıyor. Aşırı sıcak hava ve yüksek nemin etkisiyle vücudun ısı dengesini sağlayamaması sonucu gelişiyor. Yeterince havalandırılmayan kapalı alanlar veya kalın kıyafetler de bu riski artırabiliyor.

Bu durumda vücut sıcaklığı 40 derece veya üzerine çıkabiliyor. Uzmanlara göre sıcak çarpması; dolaşım sistemini, böbrekleri, karaciğeri ve kalbi etkileyebiliyor. Müdahale edilmediğinde çoklu organ yetmezliğine kadar ilerleyebilen ciddi bir tabloya dönüşebiliyor.

Sıcak çarpmasının belirtileri neler?
Sıcak çarpmasının ilk belirtileri genellikle şunlar oluyor:

• Ani halsizlik
• Şiddetli baş ağrısı
• Baş dönmesi
• Durum ilerledikçe şu belirtiler görülebiliyor:
• Mide bulantısı
• Kusma
• Bilinç bulanıklığı
• Bayılma

Uzmanlar, bu belirtilerin görülmesi halinde kişinin derhal serin bir ortama alınmasını ve sağlık ekiplerine haber verilmesini öneriyor.

İlk müdahale doğru yapılmalı
Sıcak çarpmasından şüphelenildiğinde kişi gölge veya serin bir yere alınmalı, fazla kıyafetleri gevşetilmeli ve vücudu dikkatli şekilde soğutulmalı.

Soğutma yapılacaksa buz veya soğuk jel paketi doğrudan cilde temas ettirilmemeli, mutlaka ince bir havlu ya da bezle sarılarak uygulanmalı. Kişinin bilinci açıksa su, sulandırılmış meyve suyu veya benzeri sıvılar içirilebilir.

Bilinç kaybı, bayılma veya durumun hızla kötüleşmesi halinde ise vakit kaybetmeden acil sağlık ekiplerine haber verilmesi gerekiyor.

Uzmanlardan sıcak hava uyarısı
Uzmanlar, aşırı sıcakların etkili olduğu günlerde özellikle öğle saatlerinde uzun süre güneş altında kalınmamasını öneriyor. Dışarı çıkılması gerekiyorsa başın şapka ile korunması, bol su tüketilmesi ve açık renkli, hafif kıyafetlerin tercih edilmesi tavsiye ediliyor.

Yaşlılar, bebekler, küçük çocuklar, kronik hastalığı bulunanlar ve açık havada çalışanların sıcak havalarda daha dikkatli olması gerektiği vurgulanıyor. Baş ağrısı, baş dönmesi veya mide bulantısı gibi belirtiler ortaya çıktığında ise bunların basit bir yorgunluk belirtisi olarak değerlendirilmemesi gerektiği ifade ediliyor.
©Sonhaber.eu

Uzmanlar, araç içinde birkaç dakika geçirmenin bile sıcak çarpmasına neden olabileceğini belirterek, çocukların ve evcil hayvanların hiçbir koşulda park halindeki araçta yalnız bırakılmaması gerektiği konusunda uyarıyor.

Araca binmeden önce içerideki sıcak havayı dışarı çıkarın
Uzmanlara göre aracı çalıştırır çalıştırmaz klimayı son seviyeye getirmek yerine önce içeride biriken sıcak havanın dışarı atılması gerekiyor.

Bunun için hareket etmeden önce tüm camlar ve varsa sunroof birkaç dakika açık bırakılmalı. Böylece araç içindeki sıcaklık düşerken klimanın daha verimli çalışması sağlanabiliyor.

Klima çalıştırıldığında ilk birkaç dakika iç hava sirkülasyonu modunun kullanılması, aracın daha hızlı serinlemesine yardımcı oluyor. Yaklaşık beş dakika sonra ise yeniden dışarıdan temiz hava alınması öneriliyor.

Klimayı aşırı soğuk çalıştırmayın
Uzmanlar, araç içi sıcaklığını dış ortamdan çok daha düşük seviyeye indirmenin sağlık sorunlarına yol açabileceğine dikkat çekiyor.

İdeal olarak araç içi sıcaklığının dışarıdaki havadan 5-6 derece daha düşük olması tavsiye ediliyor. Daha büyük sıcaklık farkları baş ağrısı, dolaşım sorunları ve ani ısı değişimine bağlı rahatsızlıklara neden olabiliyor.

Ayrıca klima üfleme kanallarının doğrudan yüze veya göğse yönlendirilmemesi de büyük önem taşıyor. Uzun yolculuklarda hava akışının ön cama doğru verilmesi daha dengeli bir serinlik sağlayabiliyor.

Park ederken gölgeyi tercih edin
Aracı gölge bir alana park etmek, iç sıcaklığı önemli ölçüde azaltabiliyor. Büyük ağaçların gölgesine bırakılan araçların, doğrudan güneş altında kalan araçlara göre yaklaşık 15 derece daha serin kaldığı belirtiliyor.

Gölgelik alan bulunamıyorsa, aracın ön kısmını değil arka bölümünü güneşe çevirecek şekilde park etmek de direksiyon ve ön konsolun daha az ısınmasına yardımcı olabiliyor.
Ön cam için kullanılan yansıtıcı güneşlikler de aracın iç kısmının aşırı ısınmasını önleyen pratik çözümler arasında yer alıyor.

Doğru kıyafet ve soğuk içecek de önemli
Sıcak havalarda sentetik veya kalın kıyafetler yerine nefes alabilen ince kumaşların tercih edilmesi sürüş konforunu artırıyor. Özellikle keten ve nefes alabilen spor kumaşları, teri daha hızlı uzaklaştırdığı için uzun yolculuklarda avantaj sağlıyor.

Araçta soğuk su bulundurmak da sıcak havalarda alınabilecek en basit önlemlerden biri. Çoğu otomobilde bulunan 12 volt bağlantısıyla çalışan taşınabilir soğutucu kutular, içeceklerin yol boyunca serin kalmasını sağlayabiliyor.

Uzmanlar ayrıca klima sistemlerinin düzenli bakımının ihmal edilmemesi gerektiğini vurguluyor. Zamanla azalan soğutucu gaz, klimanın performansını düşürebiliyor ve yakıt tüketimini artırabiliyor.
©Sonhaber.eu

Uzmanlar unutulan bebek sendromuna dikkat çekiyor
Bilim insanları bu durumu "Unutulan Bebek Sendromu" (Forgotten Baby Syndrome) olarak tanımlıyor. Özellikle son yıllarda yürütülen araştırmalar, insan beyninin bazı koşullarda yanlış bir hafıza oluşturabildiğini gösteriyor.

Buna göre ebeveyn, çocuğunu kreşe, bakıcıya veya okul öncesi eğitim kurumuna bıraktığını düşünebiliyor. Oysa çocuk hâlâ aracın arka koltuğunda bulunabiliyor. Bu durumun ortaya çıkmasında yoğun stres, uykusuzluk, zihinsel yorgunluk ve günlük alışkanlıklardaki ani değişikliklerin etkili olduğu belirtiliyor.

Uzmanlar, bu tür vakaların yalnızca ihmalkâr kişilerde değil, son derece dikkatli ve sorumluluk sahibi ebeveynlerde de görülebildiğini ifade ediyor.

Beyin bazen alışkanlıklara güveniyor
Araştırmalara göre insan beyni sık tekrarlanan davranışları zamanla otomatik hâle getiriyor. Her gün aynı güzergâhta işe giden kişiler, yolculuk sırasında birçok işlemi bilinçli olarak düşünmeden gerçekleştirebiliyor.

Uzmanlar, bu durumun bazı zamanlarda hafıza hatalarına yol açabileceğini belirtiyor. Ebeveyn, normal rutinin dışına çıktığında veya zihinsel olarak başka konulara odaklandığında, çocuğunu bıraktığına dair yanlış bir anı oluşturabiliyor.

Bu nedenle, "Benim başıma gelmez" düşüncesinin yanıltıcı olabileceği uyarısında bulunuluyor. Çünkü söz konusu durum insan beyninin çalışma biçimiyle bağlantılı bir risk olarak değerlendiriliyor.

Araç içindeki sıcaklık kısa sürede ölümcül seviyeye ulaşabiliyor
Uzmanlara göre araç içindeki sıcaklık, dışarıdaki hava sıcaklığından çok daha hızlı yükseliyor. Araç gölgede park edilmiş olsa veya camlar kısmen açık bırakılmış olsa bile içerideki sıcaklık kısa sürede tehlikeli seviyelere ulaşabiliyor.

Çocukların vücut sıcaklığı yetişkinlere göre daha hızlı yükseldiği için sıcak çarpması riski de artıyor. Bu nedenle sağlık kuruluşları, birkaç dakikalığına bile olsa çocukların araçta yalnız bırakılmaması gerektiğini vurguluyor.

Özellikle sıcak hava dalgalarının daha sık yaşandığı son yıllarda, uzmanlar bu konuda farkındalığın artırılmasının önemine dikkat çekiyor.

Teknolojik sistemler riski azaltabiliyor
Son yıllarda geliştirilen bazı teknolojiler, araçta unutulan çocuk vakalarını önlemeyi amaçlıyor. Çocuk koltuklarına yerleştirilen sensörler veya araç içi uyarı sistemleri, sürücünün araçtan ayrılması durumunda alarm verebiliyor.

Bazı sistemler ebeveynlerin cep telefonlarına bildirim gönderirken, bazıları sesli veya görsel uyarılarla dikkat çekiyor. Uzmanlar, bu tür teknolojilerin ebeveynlerin dikkatini destekleyen ek bir güvenlik katmanı oluşturduğunu belirtiyor.

Ancak uzmanlara göre teknolojik çözümler tek başına yeterli değil. Düzenli kontrol alışkanlıkları geliştirmek, çanta veya telefon gibi sık kullanılan eşyaları arka koltuğa bırakmak ve araçtan inerken arka koltuğu kontrol etmeyi rutin hâle getirmek de alınabilecek önlemler arasında yer alıyor.

Uzmanların önerdiği önlemler

• Araçtan inerken arka koltuğu mutlaka kontrol edin
• Çanta, telefon veya anahtar gibi eşyaları arka koltuğa bırakın
• Çocuğunuzun kreşe veya okula ulaşıp ulaşmadığını takip edin
• Uzun ve yoğun günlerde ek hatırlatma yöntemleri kullanın
• Mümkünse uyarı sistemine sahip çocuk koltuklarını tercih edin

©Sonhaber.eu

Uzmanlara göre birçok hayvan sahibi, evcil dostlarının sıcak havadan ne kadar hızlı etkilenebileceğini yeterince hesaba katmıyor. İnsanların terleyerek vücut sıcaklığını düşürebildiğini hatırlatan veterinerler, çoğu evcil hayvanın vücut sıcaklığını düzenleme konusunda çok daha sınırlı imkânlara sahip olduğuna dikkat çekiyor.

Sıcak çarpması belirtileri göz ardı edilmemeli
Veteriner hekimlere göre aşırı ısınan hayvanlarda ilk belirtiler genellikle davranış değişiklikleriyle ortaya çıkıyor. Özellikle kediler daha serin alanlara yöneliyor, fayans gibi soğuk yüzeylerde yatmayı tercih ediyor ve normalden daha hareketsiz hale geliyor.

Durum ilerledikçe hızlı ve yüzeysel solunum, ağız açık nefes alma, aşırı susama, kusma, kalp atışlarında hızlanma ve halsizlik görülebiliyor.

Vücut sıcaklığının 40 derecenin üzerine çıkması ise ciddi bir tehlike işareti olarak kabul ediliyor. İleri vakalarda nöbet, denge kaybı, bilinç kaybı ve hayati organlarda hasar meydana gelebiliyor.

Köpeklerde ise yoğun nefes nefese kalma, aşırı salya, huzursuzluk, panik hali, kusma, ishal ve denge sorunları sıcak çarpmasının önemli belirtileri arasında yer alıyor.

Araçlar ve sıcak zeminler büyük risk taşıyor
Uzmanlar, sıcak havalarda evcil hayvanların araç içinde bırakılmaması gerektiğini özellikle vurguluyor. Camın aralık bırakılması veya aracın gölgeye park edilmesi tehlikeyi ortadan kaldırmıyor. Araç içindeki sıcaklık kısa sürede kritik seviyelere ulaşabiliyor ve bu durum ölümcül sonuçlar doğurabiliyor.

Sadece araçlar değil, asfalt ve kaldırım taşları da risk oluşturuyor. Gün boyunca güneş altında kalan yüzeyler yüksek sıcaklıklara ulaşarak özellikle köpeklerin pati tabanlarında yanıklara neden olabiliyor. Bu nedenle yürüyüşlerin sabah erken saatlerde veya akşam serinliğinde yapılması tavsiye ediliyor.

Acil durumda hızlı müdahale hayat kurtarabilir
Veterinerler, sıcak çarpması belirtileri gösteren hayvanlara vakit kaybetmeden müdahale edilmesini öneriyor. Hayvanın serin ve gölgeli bir ortama alınması, temiz su verilmesi ve tüylerinin oda sıcaklığındaki suyla hafifçe ıslatılması ilk yardım adımları arasında bulunuyor.

Ancak uzmanlar, belirtiler hafiflese bile mutlaka veteriner hekime başvurulması gerektiğini vurguluyor. Çünkü sıcak çarpması ilk bakışta fark edilmeyen iç organ hasarlarına yol açabiliyor. Veteriner kliniklerinde uygulanan sıvı tedavileri ve tıbbi müdahaleler, hayvanın hayatta kalma şansını önemli ölçüde artırabiliyor.

Uzmanlar, aşırı sıcakların etkili olduğu günlerde evcil hayvanların her zaman temiz suya erişebilmesi, gölgeli alanlarda bulunması ve yeterli havalandırmanın sağlanmasının birçok sağlık sorununun önüne geçebileceğini belirtiyor.
©Sonhaber.eu

Bu nedenle yetkililer, çocukların, yaşlıların ve evcil hayvanların hiçbir koşulda araçta bırakılmaması gerektiğini vurguluyor. Ancak risk yalnızca insanlar için geçerli değil. Araç içinde unutulan bazı eşyalar da yüksek sıcaklıklardan ciddi şekilde etkilenebiliyor.

Bu eşyalar araçta tehlike oluşturabiliyor
Uzmanlar, özellikle basınçlı veya kimyasal madde içeren ürünlerin sıcak havalarda araçta bırakılmamasını tavsiye ediyor.

Risk oluşturabilecek eşyalar arasında şunlar bulunuyor:

• Çakmaklar
• Deodorant ve saç spreyi gibi sprey kutuları
• Powerbank ve şarjlı piller
• Akıllı telefon, tablet ve dizüstü bilgisayarlar
• Gazlı içecek bulunan plastik şişeler
• Cam şişeler
• Dezenfektanlar ve bazı temizlik ürünleri
• İlaçlar (özellikle insülin, antibiyotik ve sıvı ilaçlar)
• Süt ürünleri, et ve yumurta gibi gıdalar
• Güneş kremleri

Uzmanlar, bu ürünlerin yüksek sıcaklık nedeniyle bozulabileceğini, sızdırabileceğini veya bazı durumlarda patlama riski taşıyabileceğini belirtiyor.

Araç hareket halindeyken de dikkatli olunmalı
Uzmanlara göre tehlike yalnızca park halindeki araçlarla sınırlı değil. Özellikle uzun yolculuklarda doğrudan güneş ışığına maruz kalan araçlarda sıcaklık yine yüksek seviyelere ulaşabiliyor.

Klima ve hava akışı araç içi sıcaklığı bir miktar düşürse de, çakmak, sprey kutuları ve basınçlı kapların güneş altında bırakılmaması öneriliyor. Bu tür ürünlerin mümkünse bagajda veya güneş almayan bölümlerde muhafaza edilmesi tavsiye ediliyor.

İlaçlar ve elektronik cihazlar zarar görebiliyor
Yüksek sıcaklıklar özellikle ilaçların etkisini azaltabiliyor. Bazı ilaçlar belirli sıcaklıkların üzerinde etkinliğini kaybedebiliyor ve kullanım açısından risk oluşturabiliyor.

Benzer şekilde telefonlar, tabletler, dizüstü bilgisayarlar ve powerbankler de aşırı ısınma nedeniyle arızalanabiliyor veya pil hasarı yaşayabiliyor.

Uzmanlar, sıcak hava dalgalarının etkili olduğu günlerde araç içinde bırakılan eşyaların gözden geçirilmesini ve mümkün olduğunca değerli ya da hassas ürünlerin araçta tutulmamasını öneriyor.
©Sonhaber.eu

Uzmanlara göre sıcak gecelerin etkisini azaltmak için alınabilecek bazı basit önlemler bulunuyor.

Gündüz evi serin tutmak büyük önem taşıyor
Uzmanlar, sıcak gecelerle mücadelenin gündüz başladığına dikkat çekiyor. Dışarıdaki sıcaklık evin içinden yüksekse pencere ve kapıların kapalı tutulması öneriliyor. Perdeler ve güneşlikler kullanılarak güneş ışığının doğrudan içeri girmesi engellenebiliyor.

Fırın, kurutma makinesi ve fazla ısı yayan elektronik cihazların gereksiz yere çalıştırılmaması da iç mekân sıcaklığının kontrol altında tutulmasına yardımcı oluyor.
Ağır ev işleri ve fiziksel aktiviteler için sabahın erken saatleri ya da akşam serinliği daha uygun görülüyor.

Gece saatlerinde havalandırma önemli
Dışarıdaki hava serinlemeye başladığında pencere ve iç kapıların açılması tavsiye ediliyor. Karşılıklı pencereler sayesinde oluşan hava akımı, içeride biriken sıcak havanın dışarı çıkmasını kolaylaştırıyor.

Vantilatörün pencere önüne yerleştirilmesiyle serin havanın içeri yönlendirilmesi de öneriler arasında yer alıyor. Sabahın erken saatlerine kadar yapılan havalandırma, evin gün içinde daha serin kalmasına katkı sağlayabiliyor.

Soğuk duş yerine ılık duş öneriliyor
Uzmanlara göre yatmadan hemen önce alınan buz gibi duş her zaman en etkili yöntem değil. Ilık veya sıcak duş, ciltteki damarların genişlemesine yardımcı olarak vücudun ısıyı daha kolay dışarı vermesini sağlayabiliyor.

Beslenme alışkanlıklarının da uyku kalitesi üzerinde etkisi bulunuyor. Geç saatlerde tüketilen ağır yemekler, yağlı yiyecekler ve fazla et tüketimi sindirim sistemini daha fazla çalıştırıyor. Alkol, kahve ve kafein içeren içecekler de uyku kalitesini olumsuz etkileyebiliyor.

Basit yöntemlerle serinlemek mümkün
Uzmanlar, sıcak gecelerde şu yöntemlerin de faydalı olabileceğini belirtiyor:

• Açık pencerenin önüne hafif nemli bir çarşaf asmak
• Vantilatörün önüne buz veya donmuş su şişesi koymak
• Ayakları, bilekleri ve enseyi soğuk suyla serinletmek
• İnce, hafif ve nefes alan kıyafetler tercih etmek
• İnce bir çarşaf kullanarak uyumak
• Odayı mümkün olduğunca karanlık tutmak

Tamamen çıplak uyumanın ise her zaman en iyi seçenek olmadığı belirtiliyor. Hafif bir pijama veya ince kıyafetler, teri emerek daha konforlu bir uyku sağlayabiliyor.

Yaşlılar ve kronik hastalar daha dikkatli olmalı
Yüksek sıcaklıklar özellikle yaşlılar, kronik hastalığı bulunanlar ve küçük çocuklar açısından daha büyük risk taşıyor. Uzmanlar, yaşlı kişilerin gün boyunca yeterli miktarda su tüketmesine dikkat edilmesini ve günün en sıcak saatlerinde dışarı çıkmaktan kaçınılmasını tavsiye ediyor.

Yakınların da sıcak günlerde yaşlı aile bireylerinin sağlık durumunu düzenli olarak takip etmesi öneriliyor.

Uzmanların ortak tavsiyesi ise oldukça basit: Gündüz saatlerinde evi güneşten korumak, gece serinleyen havadan mümkün olduğunca yararlanmak. Bu yöntem, sıcak hava dalgaları sırasında evin serin kalmasına yardımcı olan en etkili uygulamalar arasında gösteriliyor.
©Sonhaber.eu

Sonhaber'i takip etmek ve haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesini sağlamak için buraya tıklayın.

Hollanda Ulusal Halk Sağlığı ve Çevre Enstitüsü (RIVM) ile Wageningen Üniversitesi tarafından yapılan araştırma, “vape” olarak bilinen ve içine çeşitli tatlar eklenen elektronik sigaralar hakkında dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Elde edilen bulgular, bu ürünlerin yalnızca aromaları nedeniyle değil, aynı zamanda cihazların görünümü ve rengi nedeniyle de kullanıcılar üzerinde etkili olduğunu gösterdi.

Araştırmacı Ina Hellmich, renk faktörünün kullanıcı algısı üzerindeki etkisine dikkat çekerek, bu nedenle tüm vape cihazları için standart ve nötr renk uygulaması getirilmesi gerektiğini savundu.

Renk algıyı değiştiriyor
Araştırma kapsamında katılımcılara farklı renklerde vape cihazları gösterildi. Katılımcı sayısına ilişkin bilgi paylaşılmadı. Deney sırasında katılımcıların cihazlardaki sıvıyı kokladığı ve buharını soluduğu belirtildi.

Elde edilen sonuçlara göre, aynı tütün aroması kullanılmasına rağmen katılımcılar kırmızı renkli bir e-sigarayı, beyaz ya da kahverengi olanlara kıyasla daha tatlı olarak değerlendirdi. Renkli cihazların genel olarak “daha tatlı” ve daha çekici algılandığı tespit edildi.

Bu durum, ürünün içeriği değişmese bile görsel unsurların kullanıcı deneyimini doğrudan etkileyebildiğini ortaya koydu.

Gençler için “aksesuar” etkisi
Araştırma bulguları, cihazın sadece rengi değil, şeklinin de önemli olduğunu gösteriyor. Daha önce yapılan çalışmalar da vape cihazlarının tasarımının kullanıcı tercihleri üzerinde etkili olduğunu ortaya koymuştu.

Özellikle genç kullanıcıların, renkli ve tek kullanımlık e-sigaraları bir “moda aksesuarı” gibi gördüğü ifade ediliyor. Bu durum, ürünlerin yalnızca nikotin tüketimi amacıyla değil, aynı zamanda estetik ve sosyal bir unsur olarak da algılandığını ortaya koyuyor.
Hellmich, bu nedenle hem renk hem de tasarım açısından standartların belirlenmesinin önemli olduğunu vurguluyor.

Tatlı aromalar kullanımını artırıyor
RIVM’ye göre tatlı aromalar, hem sigara içenler hem de daha önce sigara kullanmamış kişiler için vape ürünlerini daha cazip hale getiriyor. Bu durum, özellikle gençler arasında kullanımın yaygınlaşmasında önemli bir rol oynuyor.

Hollanda’da 2024 yılından itibaren birçok tatlı aromanın yasaklanmasıyla birlikte bu alanda bazı değişiklikler gözlemlenmeye başlandı. Hellmich’e göre getirilen bu yasaklar etkisini göstermeye başladı.

Yasakların etkisi görülmeye başladı
RIVM tarafından yaklaşık bin genç ve yetişkinle yapılan bir ankette, katılımcıların yaklaşık yüzde 40’ı daha az vape kullandığını belirtti. Katılımcıların yüzde 22’si tamamen bırakırken, yüzde 6’sı ise aroma yasağının ardından daha fazla sigara içmeye başladığını ifade etti.

Bu veriler, düzenlemelerin kullanıcı davranışları üzerinde doğrudan etkili olabildiğini ortaya koydu.

Avrupa genelinde düzenleme çağrısı
Araştırmacı Ina Hellmich, alınan önlemlerin yalnızca ulusal düzeyde kalmaması gerektiğini belirterek, uygulamaların Avrupa genelinde hayata geçirilmesi gerektiğini ifade etti.

Aksi halde kullanıcıların vape ürünlerini yurt dışından temin etmeye devam edebileceğini belirten Hellmich, bu durumun mevcut düzenlemelerin etkisini sınırlayabileceğine dikkat çekti.
©Sonhaber.eu

Sonhaber'i takip etmek ve haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesini sağlamak için buraya tıklayın.

Atlantik Okyanusu’nda bir yolcu gemisinde yaşanan ölümlerle yeniden gündeme gelen hantavirüs, nadir görülmesine rağmen ciddi sağlık sorunlarına yol açabilen bir enfeksiyon olarak dikkat çekiyor. Kemirgenler aracılığıyla insanlara bulaşabilen virüsün yayılım yolları, belirtileri ve riskleri merak ediliyor.

Hantavirüs nedir?
Hantavirüs, başta fare ve sıçanlar olmak üzere kemirgenler tarafından taşınan bir RNA virüsü olarak biliniyor. Virüs, enfekte hayvanların idrarı, dışkısı ve tükürüğü yoluyla çevreye yayılıyor. Bu tür hastalıklar “zoonotik” olarak tanımlanıyor, yani hayvanlardan insanlara geçiş gösteriyor.

Virüsün farklı türleri bulunuyor. Avrupa ve Asya’da daha çok böbrekleri etkileyen ve görece daha düşük ölüm oranına sahip türler görülürken, bazı türlerin akciğerleri etkileyerek daha ağır tablolara yol açabildiği biliniyor.

Nasıl bulaşır?
Hantavirüsün en yaygın bulaşma yolu, kemirgenlerin bıraktığı salgıların kuruyarak havaya karışması ve bu parçacıkların solunması olarak gösteriliyor. Özellikle kapalı alanlarda, eski binalarda, depolarda veya ahırlarda temizlik yapılırken risk artıyor.

Bunun yanı sıra virüs şu yollarla da bulaşabiliyor:

• Enfekte yüzeylere temas sonrası elin ağız, burun veya göze götürülmesiyle
• Nadir durumlarda doğrudan temas ya da ısırık yoluyla

İnsandan insana bulaşır mı?
Mevcut verilere göre hantavirüsün insandan insana bulaştığına dair kesin bir kanıt bulunmuyor. Vakaların büyük bölümü kemirgenlerin yoğun olduğu ortamlarda temas sonucu ortaya çıkıyor. Bu durum, hastalığın yayılımını sınırlayan bir unsur olarak değerlendiriliyor.

Belirtiler nasıl ortaya çıkıyor?
Hantavirüs enfeksiyonu genellikle ilk aşamada grip benzeri belirtilerle başlıyor. En sık görülen erken belirtiler şunlar:

• Yüksek ateş
• Baş ağrısı
• Kas ve eklem ağrıları
• Halsizlik ve yorgunluk
• Mide bulantısı ve karın ağrısı

Hastalığın ilerlemesi durumunda ise daha ciddi tablolar ortaya çıkabiliyor. Bazı vakalarda akciğerlerde sıvı birikimi, nefes darlığı ve solunum yetmezliği görülürken, bazı türlerde böbrek yetmezliği ve kanama eğilimi gibi belirtiler gelişebiliyor.

Ne kadar tehlikeli?
Hantavirüs, erken teşhis ve uygun tıbbi destek sağlanmadığında hayati risk oluşturabiliyor. Özellikle yaşlı bireyler ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişiler için daha ağır seyredebildiği belirtiliyor.

Virüse karşı geliştirilmiş kesin bir antiviral tedavi bulunmuyor. Tedavi süreci genellikle destekleyici bakım üzerine kurulu oluyor. Hastalara solunum desteği verilmesi, organ fonksiyonlarının korunması ve komplikasyonların önlenmesi hedefleniyor.

Risk hangi ortamlarda daha yüksek?
Uzmanlar, kemirgenlerin bulunabileceği alanlarda dikkatli olunması gerektiğine işaret ediyor. Riskin daha yüksek olduğu alanlar şu şekilde sıralanıyor:

• Uzun süre kapalı kalmış yapılar
• Depolar ve ahırlar
• Bahçe ve kırsal alanlar

Hastalığın nadir görülmesine rağmen ciddi sonuçlar doğurabildiği ve özellikle riskli ortamlarda gerekli önlemlerin alınmasının önem taşıdığı belirtiliyor.
©Sonhaber.eu

Sonhaber'i takip etmek ve haberlerimizin doğrudan telefonunuza gelmesini sağlamak için buraya tıklayın.

Birçok kişi kahvenin mükemmel lezzetinin yalnızca pahalı markalarda veya özel üretim ürünlerde olduğunu düşünüyor. Ancak uzmanlara göre kahvede asıl belirleyici olan unsur, kullanılan çekirdeğin fiyatı değil, hazırlanış yöntemi.

Kahve tüketicileri arasında yaygın olan bir inanışa göre, Kolombiya, Etiyopya veya Brezilya gibi ülkelerden gelen özel kahve çekirdekleri daha kaliteli ve lezzetli kabul ediliyor. Bu nedenle bu tür ürünler için çoğu zaman daha yüksek fiyatlar ödeniyor. Ancak bilim insanlarına göre kahvenin lezzetini belirleyen en önemli faktörler, çekirdeğin menşei ya da fiyatı değil; öğütme ve demleme sürecinde yapılan tercihler.

Yeni bir araştırma, kahve hazırlama sürecinde uygulanan tekniklerin lezzet üzerinde doğrudan etkili olduğunu ortaya koyuyor. Buna göre süpermarketten alınan daha uygun fiyatlı kahve çekirdekleri bile doğru yöntemlerle hazırlandığında oldukça dengeli ve aromatik bir içecek sunabiliyor. Bu durum, kahve hazırlama sürecinin en az kullanılan ürün kadar önemli olduğunu gösteriyor.

Kahveniz acı mı? Öğütme derecesine dikkat
Almanya’daki Ludwig Maximilian Üniversitesi ile İngiltere, Fransa, Kanada ve ABD’deki çeşitli araştırma kurumlarından bilim insanlarının ortak çalışmasına göre, kahvenin öğütülme derecesi lezzet üzerinde belirleyici bir rol oynuyor.

Araştırmaya göre kahve çok ince öğütüldüğünde acı bileşenler hızla çözünerek içeceğin sert ve rahatsız edici bir tat almasına neden oluyor. Buna karşılık kahve çok kalın öğütüldüğünde ise su, kahve parçacıklarıyla yeterince temas edemiyor ve ortaya çıkan içecek zayıf ve aromadan yoksun oluyor.

Uzmanlar, ideal kahve için bu iki uç arasında dengeli bir öğütme derecesi gerektiğini belirtiyor. Yapılan ölçümlere göre kahve parçacıklarının boyutunun 145 ile 275 mikrometre arasında olması öneriliyor.

Su akışı ve sıcaklık lezzeti belirliyor
Kahve demleme sürecinde bir diğer önemli unsur ise suyun kahve üzerinden akış şekli. Uzmanlara göre sıcak suyun kahve ile eşit ve kontrollü şekilde temas etmesi, aromanın doğru şekilde çözünmesini sağlıyor.

Karşılaştırmak gerekirse, bir insan saç telinin kalınlığı yaklaşık 180 mikrometre civarında. Bu da ideal öğütme aralığının ne kadar hassas olduğunu ortaya koyuyor. Ancak yalnızca öğütme değil, suyun akış hızı da en az bunun kadar önemli bir rol oynuyor.

Araştırmanın yazarlarından, İngiltere’deki Durham Üniversitesi’nden Fabian Wadsworth, su akış hızının kahvedeki kafein ve çözünür bileşenlerin ne kadar çözüleceğini doğrudan etkilediğini belirtiyor. Buna göre su çok hızlı akarsa kahve yeterince demlenmeden zayıf kalıyor; çok yavaş akarsa bu kez aşırı çözünme nedeniyle acı bir tat ortaya çıkıyor.

Demleme sırasında kullanılan suyun sıcaklığı da lezzeti etkileyen bir diğer kritik faktör olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, ideal demleme için su sıcaklığının 90 ile 95 derece arasında olması gerektiğini vurguluyor.

Tüm bu bulgular, kahve hazırlarken kullanılan yöntemin, çekirdeğin fiyatından çok daha belirleyici olduğunu ortaya koyuyor. Doğru öğütme, dengeli su akışı ve uygun sıcaklık sağlandığında, daha uygun fiyatlı kahvelerle bile tatmin edici sonuçlar elde edilebiliyor.
©Sonhaber.eu

Fotoğraf: Ezgi Ayvazoğlu - Pexels.com

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Ev bitkileri birçok kişi için hem dekoratif hem de rahatlatıcı bir hobi. Ancak bitki yetiştirenlerin sık karşılaştığı sorunlardan biri de saksı toprağında oluşan küf. Uzmanlara göre bu soruna karşı mutfakta bulunan basit bir baharat yardımcı olabilir. Özellikle tarçın, doğal özellikleri sayesinde bitkileri küften korumada etkili olabiliyor.

Ev bitkilerinde küf oluşumu genellikle aşırı sulama, yüksek nem oranı veya yetersiz hava sirkülasyonu nedeniyle ortaya çıkıyor. Toprağın yüzeyinde görülen beyaz veya gri renkli küf tabakası zamanla bitkinin köklerine zarar verebilir ve bitkinin gelişimini olumsuz etkileyebilir.

Tarçın doğal bir mantar önleyici olabilir
Uzmanlara göre tarçın yalnızca mutfakta kullanılan bir baharat değil. Aynı zamanda antibakteriyel ve antifungal özelliklere sahip doğal bir madde. Bu özellikleri sayesinde bitki toprağında oluşan mantar ve küfün yayılmasını engellemeye yardımcı olabilir.

Bitki bakımında tarçın kullanmak oldukça basit. Yapılması gereken tek şey saksı toprağının yüzeyine az miktarda tarçın serpmek. Bu yöntem özellikle yeni oluşmaya başlayan küf tabakasını durdurmada etkili olabilir.

Tarçın ayrıca bazı durumlarda bitkilerde oluşan küçük yaraların iyileşmesine yardımcı olmak için de kullanılabiliyor. Bitki budandıktan sonra kesilen yerlere az miktarda tarçın uygulanması mantar oluşumunu önlemeye destek olabilir.

Küf oluşmasının en yaygın nedeni aşırı sulama
Bitki toprağında küf oluşmasının en yaygın nedeni aşırı sulama olarak biliniyor. Toprak sürekli ıslak kaldığında mantar oluşumu için uygun bir ortam oluşuyor.

Bu nedenle bitki bakımında şu noktalara dikkat edilmesi öneriliyor:

• Bitkileri gereğinden fazla sulamamak
• Saksının altında iyi bir drenaj sistemi bulunmasını sağlamak
• Bitkilerin bulunduğu ortamda yeterli hava dolaşımı oluşturmak
• Toprağın yüzeyinin sürekli nemli kalmasını önlemek

Bu önlemler hem küf oluşumunu azaltabilir hem de bitkilerin daha sağlıklı büyümesine yardımcı olabilir.

Kimyasal ürünlere doğal alternatif
Bitki bakımında kullanılan kimyasal mantar ilaçları bazı kişiler tarafından tercih edilmiyor. Bu nedenle birçok bitki sever doğal ve pratik yöntemlere yöneliyor.

Tarçın da bu doğal çözümler arasında en çok önerilen yöntemlerden biri. Hem kolay bulunabilmesi hem de bitkilere zarar vermemesi nedeniyle ev bitkilerinin bakımında sıkça kullanılan yöntemler arasında yer alıyor.

Uzmanlara göre doğru sulama, uygun ortam koşulları ve basit doğal yöntemlerle bitkilerde küf oluşumunu büyük ölçüde önlemek mümkün.
©Sonhaber.eu

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Mutfaklarda en sık kullanılan sebzelerden biri olan patates, doğru yöntemlerle hazırlanmadığında hem lezzetini hem de besin değerini kaybedebiliyor. Uzmanlar, patates haşlarken yapılan bazı basit hataların pişirme süresini uzattığını, patatesin dokusunu bozduğunu ve hatta sağlık açısından risk oluşturabileceğini belirtiyor.

Günlük yemeklerde sıkça tercih edilen patates, özellikle garnitür olarak birçok yemekte kullanılıyor. Ancak uzmanlara göre patatesin doğru şekilde haşlanması hem kıvam hem de tat açısından büyük önem taşıyor. Yanlış pişirme yöntemleri ise patatesin eşit şekilde yumuşamamasına, besin değerinin azalmasına veya bakteri oluşumuna yol açabiliyor.

İşte en sık yapılan üç hata…

Patatesleri sıcak suya koymak
Patates haşlarken yapılan en yaygın hatalardan biri patatesleri doğrudan sıcak suya koymak. Uzmanlara göre patateslerin soğuk suyla birlikte kaynatılmaya başlanması gerekiyor.

Patatesler soğuk suyla birlikte ısındıkça ısı patatesin içine doğru yavaş yavaş yayılıyor. Bu sayede patateslerin hem daha eşit şekilde pişmesi hem de daha iyi bir kıvam elde edilmesi mümkün oluyor. Sıcak suya atılan patatesler ise dış kısmı hızla yumuşarken iç kısmı daha sert kalabiliyor.

Patatesleri kesmeden haşlamak
Bir diğer yaygın hata ise patateslerin bütün halde haşlanması. Özellikle acele edilen durumlarda patatesler doğrudan tencereye atılabiliyor. Ancak bu yöntem pişirme süresini uzatıyor.

Uzmanlara göre soyulmuş patatesleri haşlamadan önce birkaç parçaya bölmek hem zaman hem de enerji tasarrufu sağlıyor. Parçalara ayrılan patatesler daha hızlı ve daha eşit şekilde pişiyor.

Kabuklu haşlanan patateslerde bu yöntem her zaman uygulanmasa da soyulmuş patateslerde keserek pişirmek genellikle daha pratik bir sonuç veriyor.

Patatesleri uzun süre sıcak tutmak
Patates haşlandıktan sonra yapılan bir diğer hata ise uzun süre sıcak tutulması. Uzmanlar, pişmiş patateslerin mümkün olduğunca kısa sürede tüketilmesini öneriyor.

Uzun süre sıcak ortamda bekletilen patateslerde bakteri oluşma riski artabiliyor. Ayrıca patatesler bekledikçe hem lezzetini hem de besin değerini kaybedebiliyor.

Patatesleri kısa süre sıcak tutmak genellikle sorun yaratmasa da en iyi yöntem patatesleri taze şekilde pişirip hemen servis etmek olarak gösteriliyor.

Uzmanlara göre doğru pişirme yöntemiyle hazırlanan patates hem daha lezzetli oluyor hem de besin değerini daha iyi koruyor. Bu nedenle patates haşlarken kullanılan yöntemler, basit görünse de yemek kalitesi üzerinde önemli bir rol oynuyor.
©Sonhaber.eu

Fotoğraf: Yapay zeka

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Orta Doğu’da yaşanan savaş Avrupa’da akaryakıt fiyatlarının hızla artmasına neden oldu. Almanya ve Hollanda başta olmak üzere birçok ülkede sürücüler daha ucuz yakıt almak için komşu ülkelere yönelmeye başladı. Alman otomobil kulübü ADAC ise sürücülerin basit yöntemlerle yüzde 20’ye kadar yakıt tasarrufu sağlayabileceğini belirterek bazı tavsiyelerde bulundu.

İşte ADAC’a göre yakıt tasarrufu sağlayabilecek 11 önemli öneri...

1. Sürüş tarzınızı optimize edin
Aracı hızlı ama kontrollü şekilde hızlandırın ve yaklaşık 2000 devir/dakika civarında vitesi büyütün. Düşük devirde sabit hızla ilerlemek yakıt tüketimini azaltır. Motor titremeye veya uğultu yapmaya başladığında vitesi küçültün.
Otomatik vitesli araçlarda da tasarruf mümkündür. Birçok modelde bulunan “Eco” sürüş modu motor devrini düşürerek yakıt tüketimini azaltır.

2. Öngörülü sürün
Fren yapmak enerji kaybı anlamına gelir. Bu nedenle mümkün olduğunca motor frenini kullanın. Kırmızı ışığa yaklaşırken erken gazdan ayağınızı çekin ve ani frenlerden kaçının.

3. Kısa mesafelerden kaçının
Soğuk motor en fazla yakıt tüketen durumdur. Özellikle benzinli araçlar ısınma aşamasında daha fazla yakıt kullanır. Bu nedenle kısa mesafelerde mümkünse bisiklet kullanın veya birkaç kısa yolculuğu tek seferde yapın.
Motoru rölantide ısıtmaktan kaçının. Bu hem gereksiz yakıt tüketimine yol açar hem de motor için önerilmez.

4. Rölantide motoru kapatın
Araç hareket etmese bile motor çalıştığı sürece yakıt tüketir. Bu nedenle 20 saniyeden uzun beklemelerde motoru kapatmak yakıt tasarrufu sağlayabilir. Start-stop sistemi olmayan araçlarda da sürücüler bunu manuel olarak yapabilir.

5. Gereksiz elektrik tüketicilerini kapatın
Araçtaki klima, fan ve diğer elektrikli sistemler motor üzerinden enerji aldığı için yakıt tüketimini artırır. Örneğin klima kullanımına bağlı olarak 100 kilometrede 0,3 ile 1,5 litre arasında ek yakıt tüketimi oluşabilir.
Ayrıca açık camlar veya sunroof aerodinamiği bozarak yakıt tüketimini artırabilir. Ancak güvenlik açısından gerekli olan aydınlatma, silecek veya cam rezistansı gibi sistemlerden tasarruf etmeye çalışılmamalıdır.

6. Aracın yükünü azaltın
Araçta bulunan her ekstra eşya ek ağırlık anlamına gelir ve yakıt tüketimini artırır. Gereksiz eşyaları araçtan çıkarmak tüketimi azaltabilir. 100 kilogramlık ekstra yük yakıt tüketimini yaklaşık 0,3 litre artırabilir.
Ayrıca tavan kutuları ve bisiklet taşıyıcıları da hava direncini artırarak tüketimi yükseltebilir.

7. Enerji tasarruflu lastikler kullanın
Lastiklerin yuvarlanma direnci yakıt tüketimi üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Düşük yuvarlanma dirençli lastikler sayesinde 100 kilometrede yaklaşık 0,5 litre yakıt tasarrufu sağlanabilir.

8. Doğru lastik basıncını kontrol edin
Lastik basıncının düşük olması yuvarlanma direncini artırır ve yakıt tüketimini yükseltir. Bu nedenle lastik basıncının düzenli olarak kontrol edilmesi önerilir.

9. Düzenli bakım yaptırın
Motor hava filtresi, bujiler ve motor yağı yakıt tüketimini doğrudan etkileyebilir. Bu nedenle aracın düzenli bakımının yapılması ve üretici tavsiyelerine uyulması önemlidir.

10. Önerilen hız sınırına uyun
Trafik akışına uygun ve mümkün olduğunca sabit hızda sürmek yakıt tüketimini azaltır. Sık hızlanma ve frenleme yakıt tüketimini artırır. Ayrıca hız arttıkça araçların hava direnci de hızla yükselir.

11. Sürüş eğitimi alın
Güvenli sürüş eğitimleri sürüş becerilerini geliştirmeye yardımcı olur. Bu eğitimlerde sürücülere yakıt tasarrufu sağlayan sürüş teknikleri hakkında da önemli bilgiler verilir.
©Sonhaber.eu

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Bugün Almanya ve Hollanda’ya kadar ulaşan Sahra Çölü tozu birçok araç sahibini tedirgin etti. Özellikle araçların üzerine ve içine kadar ulaşabilen ince toz zerreciklerinin temizlenmesi sırasında bazı önemli noktalara dikkat edilmesi gerekiyor. Uzmanlara göre yanlış temizlik yöntemleri araç boyasında kalıcı çiziklere ve hasara yol açabiliyor.

İlkbahar ve yaz aylarında zaman zaman Sahra’dan gelen toz bulutları Avrupa’ya kadar ulaşabiliyor. Bu durumlarda gökyüzü turuncu veya kırmızımsı bir renge bürünüyor ve ince toz parçacıkları birçok yüzeyin üzerine, özellikle de araçların üzerine yerleşiyor. Yağmurla birleştiğinde ise araçların üzerinde çamur benzeri bir tabaka oluşabiliyor.

Sahra tozu araç boyasına zarar verebilir
Uzmanlara göre Sahra tozu görüldükten sonra aracın mümkün olduğunca kısa sürede yıkanması gerekiyor. Çünkü güneş ışığı ve sıcaklıkla birlikte bu toz tabakası zamanla araç boyasına daha güçlü şekilde yapışabiliyor ve temizlenmesi zorlaşabiliyor.

Ancak temizlik sırasında acele edilmemesi de önemli. Araç kuru haldeyken bez veya fırça ile silinmeye çalışılırsa, ince kum tanecikleri boyayı çizebilir. Bu nedenle öncelikle aracın bol su ile iyice durulanması tavsiye ediliyor. Böylece yüzeydeki kum ve toz parçacıkları gevşer ve boyaya zarar verme riski azalır.

Uzmanlar özellikle yüksek basınçlı suyla yapılan ön durulamanın, çizik oluşmasını büyük ölçüde önlediğini belirtiyor.

Araç içi de temizlenmeli
Sahra tozu yalnızca aracın dış yüzeyine değil, iç kısmına da ulaşabiliyor. Bu nedenle araç içinin de kontrol edilmesi öneriliyor. Özellikle torpido, kapı içleri ve havalandırma kanallarının çevresi ince bir toz tabakasıyla kaplanabiliyor.

Sürücülerin araç içindeki yüzeyleri nemli bir bezle dikkatlice silmesi tavsiye ediliyor. Kuru bezle yapılan temizlik, tozun havaya karışmasına ve tekrar yüzeylere yerleşmesine neden olabiliyor.

Uzmanlar ayrıca aracın iç hava filtresinin kontrol edilmesi gerektiğini de belirtiyor. Filtre çok kirlenirse Sahra tozu aracın içine daha fazla girebilir ve bu durum özellikle alerjisi olan kişiler için rahatsız edici olabilir. Bu nedenle gerektiğinde filtrenin değiştirilmesi, hem araç içindeki hava kalitesini korumaya hem de havalandırma sisteminin daha verimli çalışmasına yardımcı olur.

En güvenli yöntem oto yıkama
Sahra tozunu temizlemek için çoğu zaman oto yıkama tesisleri en iyi seçenek olarak görülüyor. Güçlü su basıncı sayesinde araç üzerindeki toz ve kum kolayca uzaklaştırılabiliyor.

Eğer araç sahibi self servis yıkama alanında arabasını kendisi temizlemek isterse, önce su tabancasıyla aracın üzerindeki kaba kir ve kumun tamamen uzaklaştırılması gerekiyor. Ardından köpük veya araç şampuanı ile yapılan temizlik boyanın korunmasına yardımcı oluyor.

Otomatik yıkama makineleri de pratik bir çözüm sunsa da bazı durumlarda aracın tüm noktalarına ulaşamayabiliyor. Sahra tozunun çok ince parçacıkları özellikle cam kenarları, kapı araları veya bagaj çevresinde kalabiliyor. Böyle durumlarda araç sahibi nemli bir bezle ek temizlik yaparak aracın tamamen temizlenmesini sağlayabilir.

Uzmanlar ayrıca araç sahiplerine Sahra tozu yağışından sonra araçlarını uzun süre kirli halde bırakmamalarını tavsiye ediyor. Çünkü toz tabakası zamanla sertleşebilir ve hem boyaya hem de cam yüzeylere zarar verebilir.
©Sonhaber.eu

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Mart ayının sonuna yaklaşılırken Avrupa genelinde yaz saati uygulamasına geçiş hazırlıkları başladı. Peki saatler bir saat ileri mi alınacak, yoksa geri mi? Her yıl milyonlarca kişinin sorduğu bu sorunun yanıtı ve hatırlamayı kolaylaştıran yöntemler haberimizde.

Bahar aylarına girilmesiyle birlikte Avrupa ülkelerinde yaz saati uygulamasına geçilecek. Gün ışığından daha fazla yararlanmak amacıyla yapılan bu değişiklik, her yıl olduğu gibi bu yıl da “Saatler ileri mi alınacak, geri mi?” sorusunu gündeme taşıdı.

2026’da yaz saati ne zaman başlıyor?
Yaz saati uygulaması Avrupa Birliği genelinde mart ayının son pazar günü yürürlüğe giriyor. 2026 yılında bu tarih 29 Mart’a denk geliyor.

29 Mart’ı 30 Mart’a bağlayan gece saat 02.00’de saatler bir saat ileri alınarak 03.00 yapılacak. Böylece gece bir saat kısalacak.

Radyo kontrollü ya da otomatik güncellenen cihazlar bu değişikliği kendiliğinden yapacak. Ancak manuel çalışan kol saatleri, duvar saatleri, fırın, mikrodalga ve bazı eski model alarm saatlerinin kullanıcılar tarafından ayarlanması gerekecek.

Kış saatine dönüş ise her yıl olduğu gibi ekim ayının son pazar günü gerçekleşecek. 2026’da saatler 25 Ekim gecesi bir saat geri alınacak.

Saatler ileri mi geri mi? İşte pratik yöntemler
Yaz saati uygulamasında yönü karıştırmamak için çeşitli hafıza yöntemleri kullanılıyor. En bilinen pratik yöntemler şöyle:

Bahçe mobilyası kuralı: İlkbaharda bahçe mobilyaları dışarı çıkarılır (ileri), sonbaharda içeri alınır (geri).
Termometre kuralı: Yazın sıcaklık artar (artı), saat de ileri alınır.
Kafiyeli söz: “Yazın biraz ileri çevir, kışın geri getir.”
İngilizce kural: “Spring forward, fall back.” İlkbaharda ileri, sonbaharda geri.
2-3-2 kuralı: İlkbaharda saat 2’den 3’e atlar, sonbaharda 3’ten 2’ye geri döner.

Bu yöntemleri hatırlayamayanlar için en net bilgi şu: Mart ayında saatler ileri alınır, ekim ayında geri alınır.

Amaç ne?
Yaz saati uygulamasının temel amacı, gün ışığından daha uzun süre faydalanmak ve enerji tasarrufu sağlamak. Akşam saatlerinde havanın daha geç kararması özellikle sosyal hayatı ve açık hava etkinliklerini olumlu etkiliyor.

Öte yandan uygulama her yıl tartışma konusu olmaya devam ediyor. Avrupa Birliği’nde yaz-kış saati uygulamasının tamamen kaldırılmasına yönelik girişimler bulunsa da henüz ortak bir karar alınmış değil. Bu nedenle saat değişikliği uygulaması şimdilik devam ediyor.
©Sonhaber.eu

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Harvard Üniversitesi’nden bilim insanlarının yaptığı kapsamlı bir araştırma, mutfakta tercih edilen yağ türünün uzun vadeli sağlık üzerinde önemli etkiler yaratabileceğini ortaya koydu. Çalışmaya göre tereyağı yerine bazı bitkisel yağların kullanılması, ölüm riskini azaltabiliyor. Bunun için tereyağı kullanımını tamamen bırakmak da gerekmiyor.

Araştırma, Harvard T.H. Chan Halk Sağlığı Okulu’nda epidemiyoloji ve beslenme alanında görev yapan Prof. Walter Willett’in de katkısıyla yürütüldü. Bulgular, “JAMA Internal Medicine” adlı bilimsel dergide yayımlandı.

221 bin kişi 33 yıl boyunca incelendi
Bilim insanları, 33 yıl boyunca 221 binden fazla kişinin beslenme alışkanlıklarını takip etti. Katılımcıların hangi yağları ne sıklıkla tükettikleri analiz edildi ve bu veriler sağlık sonuçlarıyla karşılaştırıldı.

Elde edilen sonuçlara göre, yüksek miktarda tereyağı tüketen kişilerde ölüm riski yüzde 15 daha yüksek çıktı. Buna karşılık tereyağı yerine zeytinyağı, soya yağı veya kanola yağı tüketenlerde toplam ölüm oranının yüzde 16 daha düşük olduğu görüldü.

Günlük 10 gramlık değişim bile etkili
Araştırmanın dikkat çeken bulgularından biri de küçük değişimlerin bile önemli sonuçlar doğurabilmesi oldu. Günlük sadece 10 gram tereyağını zeytinyağı, kanola yağı ya da soya yağı ile değiştiren kişilerde erken ölüm ve kansere bağlı ölüm riskinin yüzde 17 oranında azaldığı tespit edildi.

Araştırmacılardan Yu Zhang, bu oranın istatistiksel açıdan oldukça anlamlı olduğunu belirtti. Ancak uzmanlar, bunun tereyağının tamamen bırakılması gerektiği anlamına gelmediğini vurguluyor. Küçük bir azaltımın bile uzun vadede sağlık açısından fayda sağlayabileceği ifade ediliyor.

“Tereyağı sağlıklıdır” iddiasına eleştiri
Prof. Walter Willett, internette tereyağının sağlıklı olduğu yönünde yaygın bir görüş bulunduğunu ancak bunun güçlü bilimsel kanıtlarla desteklenmediğini belirtiyor. Willett’e göre doymuş yağ oranı yüksek olan tereyağı, ölçülü tüketilmesi gereken bir ürün.

Trans yağ uyarısı
Uzmanlar, tereyağının daha zararlı alternatiflerle değiştirilmemesi gerektiğine de dikkat çekiyor. Özellikle trans yağ içeren ürünler sağlık açısından daha büyük risk taşıyor. Trans yağlar genellikle bitkisel yağların endüstriyel işlemlerden geçirilmesi veya yüksek ısıya uzun süre maruz kalması sonucu oluşuyor.

Patates kızartması, pizza, kruvasan, cips ve patlamış mısır gibi bazı hazır gıdalarda trans yağ bulunabiliyor. Ürün etiketlerinde “kısmen hidrojene edilmiş bitkisel yağ” ifadesi yer alıyorsa bu, trans yağ içerdiği anlamına gelebiliyor.

Willett, eğer seçenek tereyağı ile trans yağ içeren bir ürün arasında ise tereyağının daha iyi bir tercih olabileceğini ifade ediyor.

Hangi yağlar incelendi?
Araştırmada özellikle zeytinyağı, kanola yağı ve soya yağı ele alındı. Bu yağlar tekli doymamış yağ asitleri bakımından zengin olarak biliniyor. Çalışmada palmiye yağı ve hindistancevizi yağı gibi doymuş yağ oranı yüksek yağlar ile mısır yağı ve ayçiçek yağı hakkında ise değerlendirme yapılmadı.

Uzmanlar, dengeli ve çeşitli beslenmenin önemini hatırlatırken, küçük beslenme değişikliklerinin uzun vadede sağlık üzerinde belirgin etkiler yaratabileceğine dikkat çekiyor.
©Sonhaber.eu

Haberlerimizi İnstagram , TikTok ve Youtube hesaplarımızdan da takip edebilirsiniz.

Demans ve Alzheimer hastalığı yalnızca hafızayı değil, uyku düzenini de derinden etkiliyor. Hastalığın erken evrelerinde dahi iç huzursuzluk, gece uyanmaları ve gündüz uyuklama gibi sorunlar sık görülüyor. Uzmanlara göre Alzheimer hastalarının yaklaşık yüzde 70’i daha başlangıç aşamasında uyku problemlerinden şikâyet ediyor. Bu durum hem hastaları hem de bakım verenleri fiziksel ve psikolojik olarak zorluyor. Ancak yayımlanan yeni bir bilimsel derleme, oldukça basit bir yöntem olan "parlak ışık" uygulamasının bu sorunları hafifletebileceğini ortaya koydu.

Demans ve Alzheimer’da uyku bozuklukları neden ortaya çıkıyor?
Alzheimer hastalığında beyindeki sinir hücreleri ve aralarındaki bağlantılar zamanla zarar görüyor. Bu süreç yalnızca hafıza merkezini değil, uyku düzenini yöneten bölgeleri de etkiliyor. Özellikle beynin hipotalamus bölgesinde bulunan ve biyolojik saati düzenleyen yapıların hasar görmesiyle birlikte gece-gündüz ayrımı giderek belirsizleşiyor.

Hastalığın ilerleyen dönemlerinde bazı hastalar geceleri sık sık uyanıyor, bazıları ise gece boyunca dolaşıyor. Gündüz saatlerinde ise aniden uyuklamalar görülebiliyor. Ayrıca Alzheimer’ın beyindeki ilerleyişi belirli bir yol izliyor. Önce koku alma merkezleri etkileniyor, ardından hafızadan sorumlu hipokampus zarar görüyor. Süreç ilerledikçe yön bulma sorunları ortaya çıkıyor ve daha sonra uyku merkezi devre dışı kalabiliyor. Tüm bu nörolojik değişiklikler, uyku ritmini ciddi biçimde bozuyor.

Işık terapisi demans hastalarında nasıl etki gösteriyor?
Plos One dergisinde yayımlanan yeni bir analiz, ışık terapisi uygulamasının demans hastalarında olumlu etkiler yaratabileceğini gösterdi. Çin’in Shandong eyaletindeki Weifang Medical University araştırmacıları, toplamda yaklaşık 600 hastayı kapsayan 15 farklı çalışmayı inceledi. Bu çalışmalarda hastalar düzenli aralıklarla gün ışığına benzer parlak ışığa maruz bırakıldı.

Sonuçlara göre, yoğun ışık uygulanan hastalar gündüzleri daha az uyukladı ve geceleri daha seyrek uyandı. Uyku kalitelerinde belirgin bir iyileşme gözlendi. En dikkat çekici bulgu ise biyolojik ritmin kısmen yeniden düzenlenmesi oldu. Hastalar belirli bir süre sonra her gün benzer saatlerde yorulmaya ve uyanmaya başladı.

Uzmanlar, ışığın vücudun 24 saatlik iç saatini düzenleyen en güçlü dış uyaran olduğuna dikkat çekiyor. Özellikle yaşlı bireyler hareket kısıtlılığı, görme sorunları ve sosyal izolasyon nedeniyle yeterince gün ışığı alamıyor. Demansın beyindeki hasarı da bu sorunu daha da derinleştiriyor. Işık terapisi, bu eksikliği telafi ederek biyolojik saati yeniden senkronize etmeye yardımcı olabilir.

Işık terapisi bilişsel belirtileri de hafifletebilir mi?
Araştırma yalnızca uyku düzeninde değil, bazı bilişsel ve davranışsal belirtilerde de iyileşme olabileceğine işaret ediyor. Bazı hastalarda dalgınlık, isteksizlik ve agresif davranışlarda azalma gözlemlendi. Bu durum, ışık terapisi uygulamasının yalnızca uyku merkezini değil, beyin içindeki diğer sinir ağlarını da uyarabileceği şeklinde yorumlandı.

Ancak tedavinin nasıl ve ne kadar süreyle uygulanması gerektiği konusunda henüz net bir standart bulunmuyor. İncelenen çalışmalarda kimi araştırmacılar mavi ışık oranı yüksek, sabah saatlerini taklit eden lambalar kullandı. Bazılarında ise yalnızca yoğun ve parlak ışık tercih edildi. Uygulama süreleri ve kontrol grupları da çalışmadan çalışmaya farklılık gösterdi.

Yan etki açısından ise ciddi bir sorun bildirilmedi. Yalnızca bazı hastaların aşırı parlak ışıktan ürkebildiği ifade edildi. Çinli araştırmacılar, elde edilen veriler ışığında ışık terapisinin “umut vadeden bir tedavi seçeneği potansiyeli” taşıdığı sonucuna vardı. Uzmanlara göre bu ifade, yöntemin kesin çözüm olmadığını ancak denenmeye değer güçlü bir destekleyici yaklaşım sunduğunu gösteriyor.
©Sonhaber.eu